Հայաստանի առեղծվածներից մեկը՝ Հոռոմի կիկլոպյան ամրոցը

Հոռոմի կիկլոպյան ամրոցը հանդիսանում է Հայաստանի ամենաառեղծվածային վայրերից մեկը։ Առանց շաղախի իրար վրա դրված այս հսկա քարերը ձևավորել են հզոր պարիսպ, որը դիմակայել է հազարամյակների փորձությանը։ Մինչ օրս, սակայն, անհայտ է թե ինչպես են մեր նախնիները կարողացել կտրել, տեղափոխել և բարձրացրել այս հսկա ժայռաբեկորները։

Հոռոմի կիկլոպյան ամրոցի ավերակները

Երբ կանգնած էի Հոռոմի կիկլոպյան ամրոցի տարածքում, ինձ մեկ հարց էր տանջում. «Ինչպե՞ս, ինչպե՞ս կարելի էր մ․թ․ա․ 3-2-րդ հազարամյակում այսպիսի ծանրություններ բարձրացնել։

Միթե՞ հսկաների մատն է խառը, թե՞ մեր նախնիները ընդամենը տիրապետել են լծակների ու ճախարակների կիրառման հնարամիտ մեթոդների։

Հոռոմի բերդը, որը նաև հայտնի է որպես Ուրարտական ցիտադել, հիմնադրվել է Ք. ա. 3-2 հազարամյակում։ Այն գրավում է 4 կմ² ընդհանուր տարածք, ունի պաշտպանական հզոր պարիսպ, որի ընդհանուր երկարությունը կազմել է 7 կմ։

20-րդ դարի առաջին կեսին Հոռոմում հնագիտական-հետախուզական աշխատանքներ են իրականացրել Նիկողայոս Մառը,  Թորոս Թորամանյանը, Բորիս Պիոտրովսկին, Ա. Հաջյանը, Լ. Գյուզալյանը, Ե. Բայբուրդյանը և այլոք։

Թորոս Թորամանյան

Իր ուղեգրական նոթերում Թորոս Թորամանյանը գրել է․«Բոլոր նախնադարյան բերդաքաղաքների մեջ Հոռոմի բերդաքաղաքը միակն է թե իր մեծությամբ, թե բովանդակությամբ, և անկարելի է առանց ապշության դիտել, թե ինչպիսի մարդկային արտակարգ ուժ և միջոցներ են ի գործ դրել պարսպաքարերը միմյանց վրա բարձրացնելու համար»։

Հոռոմում 1990-ական թվականներին լայնածավալ պեղումներ է իրականացրել հայ-ամերիկյան արշավախումբը։

1997 թվականին բրոնզեդարյան դամբարանների պեղումներ է իրականացրել հայ-գերմանական արշավախումբը։

Ցավոք ուժեղ քամու պատճառով չկարողացա օդ բարձրացնել դրոնս և այս անգամ չենք տեսնի ամրոցը թռչնի թռիչքի բարձրությունից։ Հույս ունեմ, որ մի օր տարածքը կբարեկարգվի և կդառնա Հայաստանի զբոսաշրջային կարևորագույն ուղղություններից մեկը։